ئەگەر ڕژێمی ئێران بروخێت...

3 مانگ پێش ئێستا

رەنج نەوزاد
ئەگەر حوكمڕانی ئاخوندەكان بروخێت لە ئێران، ئەوا قۆناغی دواتر، قۆناغێكی قوورس دەبێت بۆ ئێران وەك دەوڵەت. دەوڵەتە عەرەبییەكانی كەنداو، بە تایبەت ئیماڕات و سعودیە و قەتەر، دەست تێوەردان دەكەن. 
هەنگاونانی ئێران بەرەو دیموكراسی لای ئەو دەوڵەتە عەرەبیانە وەك هەڕەشەیەكی جدییە. ئامادەن رۆژانە سەدان ملیۆن دۆلار تەرخان بكەن بۆ ڕێگری لەو هەنگاوە.  حوكمڕانەكانی كەنداو، بە تایبەت ئیماڕات و سعودییە، دژی هەر جوڵەیەكی دیموكراسی، ئیسلامی، ناسیونالیستی، سۆسیالیستین... چونكە هەر هەمووی هەڕەشەیە بۆ ئەوان. بە تایبەت ئێران كە گەورەترین وڵاتی كەنداوە، گۆڕانكارییەكان لەوێ، كاریگەری دەبێت بۆ سەر ناوچەكە. ئیماڕات و سعودیە بە زەبری پارە و چەك و هەواڵگری، شكستیان بە بەهاری عەرەبی هێنا. توركیاش لەو دەوڵەتانەیە كە هەوڵی جدی دەدات بۆ ڕۆڵ بینین لە ئێرانی دوای ئاخوند، بەڵام كاریگەرییەكانی لە دوور مەودادا، قوورسە سەركەوتوو بێت بەرامبەر بە هەوڵەكانی سعودیە و ئیماڕات، ئەگەر هەردوو بەرە بەرژەوەندی تەواو پێچەوانەیان هەبێت. ئەمەش دیسانەوە ڕێگە خۆش دەكات بۆ سەرهەڵدانەوەی بەرەی ئیمارات-سعودییە، دژ بە توركیا. بەرەی توركیا-قەتەر، لە كاتی بەهاری عەرەبی شكستیان هێنا بەرامبەر بە بەرەی ئیماڕات-سعودیە-میسری سیسی. 
پێكهاتە وسروشتی  ئێران شیاوە بۆ دەست تێوەردان، نەتەوەی عەرەبی تیایە كە دەكرێت عەرەبەكانی كەنداو بەكاریان بێنن، توركیا پشت بە ئازەرەكان دەبەستێت، فارس خۆی خاوەن دەوڵەتە و زۆرینەیە، كوردەكان دەكرێت سوود لەو بۆشاییانە ببینن كە ململانێی بەرەكان درووستی دەكەن. هەر وەها بەشێكی گەورەی كۆمەڵگەی ئێران هەژارن، زەمینە هەیە بۆ ئاڕاستەكردنیان بە پارە، لەمەدا سوودمەندی یەكەم ئیماڕات و سعودیە دەبن. لە دۆخێكی وادا چاوەڕوان دەكرێت قەتەر هەر لە بەرەی توركیا بێت. جگە لەو خاڵانە، خودی كۆمەڵگەی ئێران، پێكهاتەكان دووژمنایەتی و ململانێ و نا متمانەیی هەیە لە نێوانیاندا، دەكرێت هەر نەتەوەیەك ئینیمای بۆ دەوڵەتێكی دەرەكی هەبێت، جگە لە فارسەكان، كوردەكانیش بێ دەوڵەتن.
ڕووسیا و چین دوور نابن لەم هاوكێشانە، ئێران لە ئێستادا گرنگترین دەوڵەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ چین و ڕووسیا. ڕووسیا سەرقاڵی ئۆكڕانیایە و چین دەستتێوەردانی سیاسی و سەربازی سنوردارە، ئایا لە ڕێگەی ئابووریەوە چۆن ڕۆڵ دەبینێت، ئەوەیان ڕوون نییە. 
ئەمریكاش گەورەی گۆڕەپانەكەیە و كاریگەری و دەست تێوەردانەكانی گومانی تێدا نییە. ئایا ئەمریكا ئەركی خۆی دابەش دەكات لەگەڵ كام بەرە؟ توركیا، یا ئیماڕات و سعودیە؟ لەوانەیە لەگەڵ ئەو بەرەیە بێت كە ڕووسیا و چین دژی دەبن. دابەشكردنی ئەركی هەژموون و كۆنتڕۆڵكردنی ناوچەكانی جیهان لەگەڵ دەوڵەتە هاوپەیمانەكان، ستراتیژێكی گرنگی ئەمریكایە لە دەرەفەتێكدا بە وردی باسی دەكەم. ئەمریكا سوپەر پەوەرێكە كە ئەرك دابەش دەكات بەسەر دەوڵەتانی تر، هاوپەیمانەكانی، بۆ كەمكردنەوەی تێچوون لەسەر خودی ئەمریكا. 
ئەو هاوكێشە ئاڵۆز و ئەو هەموو ئەگەرە كراوانە، وا دەكەن تا ئێستا ئەمریكا و دەوڵەتانی كەنداو و توركیاش،  وا دەربكەون كە لەگەڵ ڕووخاندنی ئاخوند نین، یاخود وا خۆیان دەردەخەن، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە هاوكێشەی دوای ئاخوند زۆر ئاڵۆز و فرە ڕەهەند دەبێت، لەوانەیە كاتێكی گونجاو نەبێت، قەیرانێكی تر درووست ببێت. 
كورد ئەگەر خۆ ئامادەكردن و پلانێكشی نەبێت، ئەوا ڕووخاندنی ئاخوندەكان كە دەبێتە مایەیی لاوازی ئێران و درووست بوونی فەوزا لە ئێران، هەر لە سوودی كوردە. 
بەو هیوایەیی ئەم جوڵە مەدەنیەیی لە ئێران هەیە ببێتە هۆكاری كۆتای هاتنی ئێران وەك دەوڵەت یا نوقم بوونی ئێران لە چەندین قەیڕان تا ئەو كاتەی وەك عیراق و سووریا دەبێتە دەوڵەتی شكستخواردوو. بەرژەوەندی كورد لە فەوزا و نا سەقامگیری و ململانێی نێوان دەوڵەتەكان و لاوازبوونی چوار دەوڵەتە داگیركەرەكەیە. سەقامگیری  وتەبایی دەوڵەتان، نەمانی جەنگ و شەڕ و شەڕی بە وەكالەت لە نێوان دەوڵەتەكان، واتە چەوساندنەوەی كورد و سەركوتكردنی، بەڕەزامەندی هەموو دەوڵەتانی جیهان. 
بارودۆخی ڕووسیا و تێوەگلانی بەو جەنگە ئاڵۆزە، ڕووخاندنی ئاخوندەكان، واتە پشت شكاندنی سوریای ئەسەد، ئەمەش بۆ رۆژئاڤا دەرەفەتێكی گەورەیە. بە تایبەت ڕووخاندنی ئاخوندەكان، ئەگەر هەیە توركیاش تێوەبگلێت بە هەندێ كێشەی نوێ و ململانێی نوێ، كە تەركیزی كەمتر دەكاتەوە لەسەر رۆژئاڤا. زۆر پێویستە بەرەی ئیمارات و سعودیە دوو بارە بكەونەوە ململانێ لەگەڵ توركیا، بۆ ئەوەی هیچ نەبێت هاوكاری كورد بكەن دژ بە توركیا. 
بە كورتی ڕووخان و ڕوسوا بوونی ئاخوندەكانی ئێران، دەرەفەتێكی زێرینە بۆ كورد، هاوشێوەی دەرەفەتی جەنگی عیراق و كوێت، و شەڕی ناوخۆ لە سووریا. كە هەرێم و رۆژئاڤای لێوە درووست بوو. ڕوودانی جەنگی ناوخۆ یا وێرانبوونی ئێران، واتە درووستبونی هەرێمی رۆژهەڵاتی كوردستان.