گرنگ، یەكخستنی گیرفان و تێگەیشتن لە زانكۆیە!

1 مانگ پێش ئێستا

شوان سدیق
خوێدنكاری زانستەسیاسی و كۆمەڵایەتیەكان

سەرۆكایەتی زانكۆی سەلا حەدین دەڵێت "بریارمانداوە، لەزانكۆ یەكپۆشی خوێندكاران جێبەجێ بكرێت.
بیركردنەوەو هەنگاوەكانی سەرۆكایەتی زانكۆ دەڵێی كۆپیكراوی بیرۆكەی رێكخراو سەنتەرەكانن، هەنگاوەكانیان زۆر بچووكە وا خۆیان دەخەنەڕوو ئەركیان نییە، هەڵبەت دیارە ئەركیشیان نییە، ئەگینا خۆیان بە یەكپۆشی و جلوبەرگەوە سەرقاڵ نەدەكرد.
لەدوورەوە دەبێ ئەم پرسیارانە لە سەرۆكایەتی زانكۆ بكەین، ئاستی زانكۆ ئێستە چۆن؟ ساڵی راردوو ژمارەی توێژینەوەكان گەیشتوونەتە چەند و چەندیان بەكەڵكی ئەوەدێن بۆ ژیانی رۆژانەو كاروباری دەوڵەت كاری پێبكری؟ ئەدی ژمارەی قوتابیانی ناوخۆ و بیانی لە چی ئاستێكدان؟ پەیوەندی زانكۆكەیان لەگەڵ زانكۆی دیكە چۆنەو تاچەند ئاگاداری پێشكەوتنەكانن؟!
من بەراوردی زانكۆی ئیتاڵیاو كوردستان ناكام هەر بەراوردیش ناكرێن ئەمان لە ساڵی ١٠٨٨ خاوەنی زانكۆن بەڵێ‌م دەكرێ بەراوردی تێگەیشتنی مامۆستاو قوتابی بكەین بۆ كار و دەوام و خوێندنیان لە زانكۆ.
لەم زانكۆی ئێمە لە ئیتاڵیا شتێك نیە بەناوی جلوبەرگ و خۆڕازاندەوەو بۆن و مێكیاژكردن، ئۆتۆمبێلی گرانبەها نابینی، قوتابی هەیە بەجلی یاریەوە دێتە هۆڵی محازەرە، هەندێ قوتابی ئەفریقای و ئاسیایش دەبینی بەجلوبەركی نەتەوەی خۆیان دێن و دەچن، كەسیش سەیری كەس ناكات!
بەڵێ‌م لە زانكۆكە شتێك هەیە پێی دەگوتری هاوسەنگی بەگشتی قوتابی وەكو یەك هاوسەنگی لەژیانی نێو زانكۆیاندا بەدی دەكرێ، ئەو قوتابیانەیش كە هەبوونن كەدێنە نێو زانكۆ ئەمەیان پێوە دیار نییە..
خاڵێكی دیكەیش كە زۆر گرنگە رۆژئاواییەكان كەمتر پێداگیری لەسەر خۆبادان و خۆنمایشكردنیان دەكەن. بەپێچەوانە ئەگەر داهاتیان هەبێ گەشتی پێدەكەن یان لەبوارێكی دیكە خەرجی دەكەن، ژیانی خۆیان نمایش ناكەن، ئەم هاوینە  بۆ كارێكی زانكۆ قسەم لەگەڵ دوو هاوڕێمكرد یەكێكیان گوتی "لە توركیاین" و ئەویدكەیان، لە گەشتی هەرێمی سیچیلیا بوون بە خێزانەوە.
ساڵی ڕابردوو حەفت مامۆستامان هەبوو یەكێكیان چاكەت و پانتۆڵ و بۆینباخی دەبەست، مامۆستامان هەیە دوو دكتۆرای لە ئیتاڵیاو فەڕەنسا هێناوە كەچی تورەكەیەكی لە شانكردەوەو كۆمپیوتەر و دەبەیەك ئاوی تێدایەو هەر ئەوەیە!
بەگشتی خۆگۆڕین و خۆڕازاندنەوە لەكۆمەڵگەیەكەوە بۆ كۆمەڵگەیەكی دیكە دەگۆڕدرێت، بۆنموونە لێرە بۆ ئاهەنگ، بۆ سەردانیكردن و تەنانەت بۆ پرسەو قەبرسانیش خەڵك خۆی ئامادە دەكات..
بەڵام لە كوردستان بەپێچەوانەوەیە لەنێو زانكۆكانمان قوتابیان حەزیان بە جلوبەركی كەشخەو خۆ ڕازاندنەوەیە، كەچی چینایەتیەكی ڕوونیش دیارەو نەبوونەكان زۆر نیگەران دەبن، كاتێ هەبووەكان دەبینن!
بەڵام لێرە، بەگشتی لە زانكۆكان، بەتایبەت بەژیان و گوزەرانی خوێندكار چینایەتیەكە كەمێك چارەسەركراوە.
بۆنموونە قوتابیانی كەمدەرامەت لەلایەن دەوڵەتەوە پارەی خوێندن و شوێن و خواردنیشی بۆ خەرج دەكرێ ئەم پشتیوانیە بۆ بێگانەو پەنابەر و هاوڵاتی خۆیش یەك شتە.
ئەوەی بۆ زانكۆكانی كوردستان گرنگەو پەیوەندی بەژیانی قوتابیانەوەیە چارەسەركردنی ژیانیانە نەك پرسی جلوبەرگ. 
یەكەم: پێویستە ژیانێكی شایستە وەك شوێن و خۆراك و هاوكاری شەش مانگی بۆ خوێندكار دەستەبەر بكرێ.
دووەم: دەكرێ پرۆژەیەك هەبێ بۆ پێدانی قەرزی درێژخایەن بەخوێندكار ئەم پڕۆژەیە چینی مامناوەند و كەمدەرامەت بگێتەوە..
سێیەم: پەیوەندیگرتن لەگەڵ زانكۆكانی دیكە با وڵاتانی دراوسێیش بێ بۆ ئەوەی قوتابیان بەبێ جیاوازی بتوانن لەدەرەوە بخوێنن.
چوارەم: پرۆژەی دۆزینەوەی دەرفەتی كار بۆ قوتابیان لەكەرتی گشتی و حكوومی گرنگە زانكۆكان دەتوانن ئەم رۆڵە بگێڕن نەك ڕێكخراو سەنتەرەكان، بەشێكیان گەنجان ناچار بەكاری حزبیش دەكەن.
لەم قۆناغە ئەمانە بەكەڵكی خوێندكارو گەنجانی وڵات دێ پێویستە لەبری هانابردن بۆ جلوبەرگ، گیرفانی خوێندكارەكان گەرمبكرێتەوە..
چارەسەركردنی جیاكاری بە یەكپۆشی جلوبەرگ نابێ ئەوان ژیانێكی شایستەیان دەوێ داهاتووی كۆمەڵگە دەكەوێتە دەست گیرفان بەتاڵەكان!