ژیان لەگەڵ مردوەكانمان

4 مانگ پێش ئێستا

سۆزان سەعید
زۆر لە كاتەكانی ژیانمان هەستێكی نەخوازراوی چاوەڕواننەكراو هەڵدەكوتێتە سەرمان، هەستی ئەوەمان دەداتی كە ئێمە ڕاستیەكانی ژیانمان لە یادچۆتەوە یان بە ئاگا پشتگوێمان خستون و و لە یادی خۆمان بردونەتەوە. كاتێك ئەم هەستە دێتە ناخمانەوە كە لەناكاو ڕوبەڕوی لەدەستدانی یەكێك لە ئازیزمان دەبینەوە و بەبێ ماڵئاوایی لێمان جێمان دەهێڵێت. دەمانخاتە ئازارێكی پڕ لە بێدەنگی و نازانین چی لەئاستی ئەو ناهەمواریە دەرببڕین و چ ووشە و ڕستەیەكی لە ئاستا بێنینە سەر زارمان. دەمانكاتە دووبەشی ناتەبایی لەگەڵ خۆمان؛ بەشێكمان هۆش دەخاتە سەر ئازارەكانی ئەو ساتەی خۆمان، لە هەمانكاتدا دێینەوە بیری ئازاری لەدەستدانی كەسانێكی دور یان نزیك لێمان كە هەمان ئازاریان چێشتووە. كاتێك خۆمان كەسێكی ئازیزمان لەدەست دەچێت ئەوسا دەزانین كە چەندە بێمانا و بێباك و بێهەست بوین لە ئاستی ئەوانەدا كە كەسێكی ئازیزیان لەدەستداوە.

هەمیشە هەڵخەڵەتاوین لەژیاندا، خۆمان كەسی سەرەكین لە فریودانی خۆمان، تەنها لەو ساتانەدا لە بیری ئەو ئازیزەمانین كە جێی هێشتوین، كات هەمو برینێك ساڕێژ دەكاتەوە و ئەوسا جارێكی تر خەمسارد دەبینەوە بەرامبەر ئەوانەی كە زوو یان درەنگ جێمان دێڵن. بەردەوام دەبین لە دواگەراندا بەدوای خۆشی و خۆشگوزەرانی و ئامانجە ماتەری و چاوچنوكی و ئارەزو وویستە بێنرخەكانمان. 

زۆر جار لەژیاندا هەستی ئەوەمان هەیە كە ئێمە باڵادەستین بەسەر هەستی خۆشی و ناخۆشێكانمانا، لەكاتێكدا ئەم هەستە تەنها خەیاڵە، لە روبەروبونەوەمان لەگەڵ ژیان و مردن هەستی خۆ بە باڵادەستیمان پوچ دەبێتەوە. دەگەینە ئەو ڕاستییەی كە ئێمە تەنها مرۆڤێكین ئەقلانییەتمان سنوردارەو ئەو ئەندازیارەی ژیانی خۆمان نین كە لە بیرماندا نەخشەمان بۆ كێشاوە.

روبەروبونەوەمان لەگەڵ مردن وماڵئاوایی وەك تراژیدیای نەگەڕانەوەی ئازیزانمان هەمان سات و ڕۆژی ماڵئاواییان ئەو هۆشەمان پیا دێنێتەوە كە كەسانێك رۆلێكی زۆریان هەبووە لەژیانماندا بەڵام ئێمە هیچ كات بیرو هۆشمان نەخستوتە سەریان و ئەو بایەخەمان نەداونەتی وەك ئەوەی بۆ هەمیشە دڵ و هەستمان ئاسودە بێت. 

 لەدەستدانی ئازیزانمان، ئازارێك دەخاتە ناخمانەوە كە هەمیشە بیریان لێدەكەینەوە و ئاستەمە خۆمان بخەینە كەشێكەوە كە وەڵامی پرسیاری خۆمان بدەینەوە یاخود لە كەسانێكی ترەوە وەڵام وەربگرینەوە كە ئایا چۆن بتوانین ئازاری تەعزێباریمان بە شێوەیەكی ئەقڵانی كەم ئازارتر و ئارامتر بكەینەوە، چارەسەركردنی ئەو ئازارەی مەحاڵە وەسف بكرێت. ڕەنگە تەنها چاوەڕوانكردنی چارەسەر و وەڵامدانەوەی بێدەنگی ئەم ئازارە ئەوەبێت؛ با چاوەروانبین جارێكی تر هەستی نەویستنی لەیادنەچونەوە و خۆفریودان هەڵكوتێتەوە سەرمان و تاریكی ماڵئاوایی ئازیزە لەدەستچوەكەمان كاڵتر بێتەوە و تەعزێباری جێبهێڵین و دیسانەوە بكەوینەوە دونیای خۆهەڵخەڵەتاندن و ناڕیالیستی.

ئەو بیرەی كە زۆرجێگای بایەخە لەپاڵ ئازاری ماڵئاوایی "سەرباری بەتەنگەوەهاتن بە پێی ویست و توانا هێشتا هەست كردنە بە كەمتەرخەمی بەرامبەر كۆچكردوانمان". كەمتەرخەمی و هەستكردن بە ناكامڵی لە جێبەجێكردنی بەرپرسیارێتی لای تەواوی مرۆڤەكان بەرامبەر تەوای ئەركەكان، هەستێكە هەمیشەییە دەمانخاتە بەردەم ئازارێكی ڕۆحی، گەرچی دەگمەن دەیخەینە سەر زار. تەنها ڕێگایەك بۆ كەمكردنەوەی ئەو هەستە یان خۆدابڕاندنمانە لەسەرجەم هەست و سۆزی مرۆڤ بونمان یان لە ڕێگای ئەركە مۆڕاڵیەكانمانەوە قەرەبوی بكەینەوە؛ ئەوەش لەرێگای بیركردنەوە و یادكردنەوە و رێزلێنان لە كۆچكردووەكانمان، ئەمەش تەنها مافێكی سنوردارو هەڵبژاردەیەكە كە كۆچكردوەكانمان هەیانە و ئێمەش قەرزارباریانین كە هەمیشە پێیان ببەخشینەوە. 

زۆر جار لە كۆمەلگای كوردیدا باس لەوە دەكرێت كە گوایە "ئێمە مردو پەرستین" . جیاوازی هەیە لە نێوان مردو پەرستن ورێزلێنان لە مردو. هیچ مردویەك ناكرێت جێگای بێڕیزی پێكردنی بێت، بەو هۆیەوەی چەندە خراپكاریش بوبێت لە دوای مردنی بێدەسەڵات دەبێت لە خراپكاری و كاری نەخوازراو. بەڵام پەیوەندی كەسانی نزیك لە مردوەكە جیاوازە لەگەڵ كەسانی نەناس پێی.كەم تا زۆر كارە نەخوازراوەكانیشی لەیادا كاڵ دەبێتەوە، وەك ئەوەی لە ناو كۆمەڵگاكەماندا باوە، باسی خراپەكاریەكانی ناكرێت و دەڵێن شەیتانیش دەستی لێهەڵگرتووە. 

با ئەوەش لەیاد نەكەین سەرهەڵدانی مۆڕاڵ لە ناو مرۆڤەكاندا لە ڕودانی مردن و لەگۆڕخستنی لاشەوە هاتووە لەبری بەجێهێشتنی بو داڵ و ئاژەڵ بیانخوات یان ناشرینبن لە ڕوخسار و جەسەدەیاندا.

رەنگە ئەو پرسیارە بكرێت ئایا ئێمە بۆچی دەچینە سەرگۆری كۆچكردوەكانمان و بەسەریان دەكەینەوە؟ خۆ بێئاگان لە سەردانمان و ئەوان لە دونیای خۆیاندان و بە دڵنیاییەوە پێزانینیان نیە بۆی و سوپاسگوزارمان نین كە بۆ ساتێك لە تەنهایی دوریان بخەینەوە. ئەگەر وەكو ئاییندارێك فاتیحە و دۆعای خێریان بۆ بكەین دەكرێت لە ماڵ و لە شوێنی خۆشمانەوە بێت. ئەمە مامەڵەیەكی ئەخلاقییە بە بێ بیركردنەوە لە سود و ئامانجەكانی بەڵكو تەنها مامەڵەیەكی بێ بیرلێكردنەوەی هەست و ڕۆحیە كە رەگی داكوتاوە لەناخی مرۆڤەكاندا و بونی هەیە و لێكدانەوەی زانستی و عەقڵانی بۆ ناكرێت.

جۆرە كۆدێكە كە لە مرۆڤەكاندا هەیە و دەتكاتە تاكێك لە نەریتەكانی كۆمەڵگاكەت. لە ڕێگای ئەو كۆدەوەیە هەست لەگەڵ یەكتری دەگۆڕدرێتەوە و جۆرێك لە هارمۆنی بەیەكەوەژیان لە گەڵ دەوروبەر و تەواوی كۆمەڵگا بنیاتدەنێت. چونە سەرگۆڕی كۆچكردووەكان ئەگەر تەنها بۆ خۆئارامكردنەوە بێت دەكرێت وەكو خۆپەرستی و بەرژەوەندییەكی دەرونی تێی بڕوانرێت. دەكرێت ئەوە لە ڕێگای پزیشكێكی دەرونیشەوە بە ئەنجام بگات، گۆڕی كۆچكردو ناكرێت وەكو ئەڵتارناتیڤی پزیشكی دەرونی یان دەوای ئارامكردنەوە تێی بڕوانرێت، ئەمە نیشاندانی گرنگی بە خۆ و بەرژەوەندی خۆ دانە نەك ڕێز و خۆشەویستی بۆ مردوەكە. 

هەستی مرۆڤ بەرامبەر بە مردن جۆرێكە لە ڕوداوێكی تەماوی موعجیزە ئاسا، مرۆڤی ئیماندار و بێباوەر بەرامبەری بێوەڵامن و بەشێوازو لەسەر بنەماكانی ئەقلانییت و زانستی ناتوانێت مامەڵە بكەن بەرامبەری. هەردوولا بەرامبەر بە مردن لاوازن، هەربۆیە لەسەر لاشە یان گۆڕی مردووەكان و لەئاستی مردن بێدەنگ و بێوەڵامن. هەردوولا دەكەونە ئەو ڕستە و بیرە فەلسەفییەی كە دەڵێت: ئیتر نازانم چی! یاخود، ئیتر خوا دەیزانێت!، هەردوو لا دەكەونە نەزانینێكی نادیارو

دیاردەیەكی چارەسەرنەكراو. 
ئەوەی كە بۆمان دەمێنێتەوە بەرامبەر بە مردووە ئازیزەكانمان ئەوەیە كە چون رێورەسمی سڵاوكردنمان هەیە لەیەكتری بەهەمان شێوە بەسەركردنەوەی سەر گۆڕەكانیان جۆرە سڵاولێكردنێكە لەوان وەك چۆن كاتێك زیندوەكان بەیەكتری دەگەن. ئەمەش تەنها بۆ ئەوەیە كە ئێمە هێشتا رێز لە مردوەكە دەگرین سەرەرای ئەوەی هێچ بەرهەمێكی نییە بەڵام ئێمە هێشتا لە دونیای خۆماندا وەك كەسێكی نزیك لە خۆمان دەیبینین و رێز و بایەخی بۆ دادەنێن لەگەڵ ئەوەشدا كە لە ژیاندا نەماوە، ئێتر چ لە ڕێگای سەردانی، یادكردنەوەی یان چەپكەگوڵێك خستنە سەر گۆری. 

گۆر نەك تەنها جێگای شاردنەوەی رەمزی مردوەكانیشمانە، جێگرەوەی ئەوانە هەرچەندە خۆیان نین، لە ڕێگای گۆرەكانیانەوە وێنەیەك لە خۆیان نمایش دەكەن و پێشانی ئێمەی دەدەن. ئێمەی مروڤ بە بڕوادار و بێباوەڕەوە لەكاتی خەفەت و ناسۆری تەعزیەباری كۆچكردوەكانمان روو دەكەینە كەرەستە و رەمزی مردوەكانمان، ئیتر ئەگەر لەرێگای شتە بەجێماوە بێنرخەكانیشیان بێت، وەك قەڵەمێك، چاویلكەیەك ، كاتژمێرێكی كەمنرخی دەستیان یاخود گۆرو كێلەكانیان. ئەم رەمزە پەێوەست نییە بە بیروباوەر یان ئایینەوە، بەڵكو تەنها مانابەخشە بە مردوەكانەوە لە ژیانماندا، بەوەی ئەوانە لەژیانماندا هەن بەڵام بەشێوازێكی تر، یادگاری و كەرەستە بەجێماوەكانیان ئەوانمان لە بەرچاودا دەردەخەن و نوێنەرایەتی ڕۆحیان دەكەن لامان. 

ئەو هەستە بێدەنگەی سستمان دەكات لەسەر گۆری ئازیزانمان ئەوەمان نیشان دەدات كە ئێمە زۆر بێهێزو بچوكترین لەچاو هەندی ئازاری ژیان. ئەو بێ دەنگیی و ئازارە گەورەیە یەك دەگرنەوە و لەگەڵ نەبینراو وەك تارماییەك بەسەرماندا زاڵ دەبن و ئەوەمان نیشان دەدەن كە لە كۆتاییدا ئەمە رێگامانە، هەرچەندە مەحاڵە مردنی خۆمان بخەینە بەر چاوی خۆمان و ئەو راستیە هەستپێبكەین كە ئێمە هەمیشە لەپاڵ مردندنێكی چاوەڕواننەكراواین. ئەم بیرە و لەگەڵیا ژیان بەها و هەستی ئەخلاقیمان دەجوڵێنێت، لەو تێڕوانینەوە وامان لێدەكات كە زیاتر بایەخمان هەبێت بۆ مرۆڤ و مرۆڤایەتی.
پێویستە هەوڵبدەین هەمیشە ئەوەمان لە یادا بێت كە یاسای ژیان و مردن زۆر بێبەزەییەو بێویست و چاوەڕوانی خۆمانە، وەك ئەوەی یانكلافیج دەڵێت:
كاتێك مرۆڤەكە لێرەیە مردن لێرە نییە، كاتێكیش مردن لێرەیە مرۆڤەكە لێرە نییە.