كۆچی گەنجان

1 مانگ پێش ئێستا

یادگار مەحمود
 مرۆڤ ناتوانێت بە تەنیا، دوور لە مرۆڤ و لە دەرەوەی كۆمەڵگا بژی و هەموو پێداویستیەكانی خۆی دابین بكات، لەبەرئەوە لە پێناو مانەوەی خۆیدا لە یەك شوێندا و لە گروپدا دەژی،ئەو گروپەش پێیدەوترێت كۆمەڵگا، واتە بە كۆمەڵایەتی بوونی مرۆڤ .

بە پێی وێناكردنەكەی ئەفلاتۆن بۆ كۆمەڵگایەكی سادە كە پێیوایە كۆمەڵگا لە دابەشبوونی كارەوە دروست دەبێت ومرۆڤەكان پێویستیان بە یەكتر و توانا و شارەزایی یەكدییە، ئەمڕۆ كە كۆمەڵگاكان چیدی سادە نین، ئەوا ئەو پێویسستیە بە یەكدی زۆرڕوونتر بەدەر دەكەوێت. لە كۆمەڵگایەكی لەمەڕ ئەمەی خۆماندا و بەگشتی لە هەموو كۆمەڵگایەك گەنج یەكێكە لە هەرە پێداویستیەكانی كۆمەڵگا، چونكە گەنجە مانەوەی نەتەوەكان مسۆگەر دەكات و كلتور و زمان دەگوێزێتەوە بۆ نەوەی دوای خۆی.

ئەم پێداویستیە بە گەنج بۆ ئێمەی كورد یەكجار گرنگە، مێژوومان پڕە لە كارەساتی بە كۆمەڵككوشتنمان بە مەبەستی نەهێشتنمان وەك نەتەوە، هەربۆیە لەو پێناوەدا كۆچی گەنجان دەبێت ببێت بە جێی سەرنج و گرنگیپێدان لە لایەن دەسەڵات و كۆمەڵگاشەوە.

هەرچەند كۆچ هەمیشە هەبووە و مێژوو باس لە كۆچی گەورەی مرۆڤەكان دەكات لە قۆناغە جیاجیاكاندا. لە مێژووی نزیكدا بە نمونە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا كۆچبەر دروستی كرد. لەم سەردەمەشدا كۆچ هەرهەیە بە هۆكاری جیاواز، بەڵام ئامانج و مەبەستی كۆچ بە گشتی هەرهەمان ئامانجی كۆنە كە ئەویش مسۆگەركردنی ژیانێكی باشترە لە ڕووی ئابورییەوە.

نەبوونی دیموكراسی، ڕژێمی داپڵۆسینەر و پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤیش هۆكاری ترن بۆ كۆچكردنی مرۆڤەكان و بەجێهێشتنی زێدی بابوباپیرانیان. كۆچی گەنجی كورد مەترسیە و دەبێت لە دەرەوەی كۆچی میللەتانی تر، فرەڕەهەندی لێیبڕوانین و بەدوای چارەسەری بنەڕەتیشدا بگەڕێین. بۆ گەیشتن بە بنبڕكردنی كۆچی گەنجەكانمان یان هیچ نەبێت كەمكردنەوەی بەشیوەیەكی بەرچاو گرنگە بزانین هۆكاری كۆچی گەنجی كورد چی یە . لە میدیا و سۆسیال میدیادا وا بڵاوە كە كۆچی بەلێشاوی گەنجان دەستی پێكردۆتەوە و چەند داتایەك دەخەنە ڕوو، هەرچەند سەرچاوەی ئەو داتایانەی كە ئاماژەی پێدراوە نەزانراوە،بەڵام داتاكان جێی هەڵوێستەكردنە. لە سۆسیال میدیادا ئەم بابەتەش كراوە بە بابەتی ململانێی حزبی و كەرەستەی دژایەتیكردنی دەسەڵات، چونكە تەنها ئاماژە بە دەسەڵات دەدەن وەك هۆكار بۆ كۆچی گەنجان. بەڵێ ڕێگەگرتن لە كۆچی گەنجان ئەركی دەسەڵاتە كە دەبێت بە ئاستێك بڕوانێتە ئەو كێشەیە لە چوارچێوەی بەرژەوەندی باڵا و ئاسایشی نەتەوەییدا، لە هەمان كاتدا گەنجیش دەبێت درك بە بەرپرسیارێتی خۆی بكات و لەو ئاستەدا بیر بكاتەوە، گەر دەسەڵات بە باوكیش پێناسە بكات ئەوا ئەرك و بەرپرسیارێتیەكە دەبێت دوولایەنە بێت، نەك وەك كەسێكی بێ توانا، بێ ئیرادە لە چاوەڕوانی باوكدا بێت، چونكە هەندێكجاریش تواناكانی باوك سنوردارە. گەنج بەپێی ئەو وزەیەی كە هەیەتی چاوەروان دەكرێت خولقێنەر، داهێنەر بێت، نوێگەری و دروستكەری ستایڵی ژیانی نوێ و كلتوری نوێ بێت، جیاواز، باشتر، پێشكەوتووترلە ستایڵی ژیانی باب و باپیرانی، لەبەر ئەم هۆیەیە دەڵێن " خوێنی نوێ" و بۆ بردنی " هونەر، ئەدەب، وەرزش، زانست، ژیان" بۆ ئاستێك باڵاتر. هەژاری و نەبوونی هەلی كار، گەندەڵی وەك هۆكار ناودەبرێن بۆ كۆچی گەنجان. هەژاری هیچ وڵاتێك بەراورد ناكرێت بە هەژاری وڵاتێكی دی، واتە هەژاری ڕێژەییە، هەژاری گەنجێكی كورد بۆ نمونە توانای هاوسەرگیری و پێدانی كرێخانووی نی یە، یان ناتوانێت ببێتە خاوەنی خانووی خۆی، خەرجی نەخۆشخانەش كێشەیەكە كە كێشەی هەموو كۆمەڵگایە، بەڵام گەنجێكی ئەوروپی ئەو كێشەیەی نی یە، كەواتە پێویستە دەسەڵات بەرەنگاری ئەو جۆرە هەژەارییە بێتەوە كە گەنجی كورد دووچاری بۆتەوە.

بوونی گەندەڵی وەك هۆكار بۆ كۆچی گەنجان، هۆكارێكە كە دەبێت زۆر جدی و بە هەستیارییەوە مامەڵەی لەگەڵ بكرێت، چونكە كاریگەرییەكانی گەندەڵی مەترسیدارن و بووە بە هۆكاری كۆچی گەنجانیش. گەندەڵی بەگشتی و بەتایبەتی گەنجان بێ ئومێد دەكات لە بوون و دروستكردنی دواڕۆژێكی گەش بۆ خۆی، نائومێد بوونی گەنجە لە دەرفەتی یەكسان بۆ بەگەڕخستنی تواناكان و هێنانەدی خەونەكانی. هۆكاری گەندەڵی و جۆری گەندەڵیش زۆرن... ڕۆڵی نەرێنی میدیا و سۆسیال میدیاش نابێت نادیدە بگرین كە باری دەرونی گەنج دەشێوێنێت و وەك هاندەر و پاڵنەرێكیش رۆڵ دەبینێت. هۆكارێكی تر بۆ كۆچی گەنجان لە ناو هاناوی خودی كۆمەڵگادایە كە كلتور و فەرهەنگكەكەیەتی. بە پێی سۆفیستەكان، وەك " ئەنتیفۆن" سەرچاوەی دووەمی مرۆڤ ئەوەیە كە مرۆڤ بوونێكی كلتورییە و توانای مرۆڤ و ئەنجامی بیركردنەوەی ئەوە كە یاسا و ئایین و نۆڕمەكان دادەنێت لە پێناو بەرژەوەندی ژیانی خۆیدا، بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا بێجگە لە ململانێی زلهێزەكان و بەرژەوەندییەكانیان لەم ناوچەیەدا كە بووە بەسەرچاوەی نائارامی ئەم كۆمەڵگایانە و هۆكارێكی ترە گەر هۆكاری سەرەكی نەبێت بۆ كۆچی گەنجان، چونكە بەگشتی خەڵك چاوەڕوانی شەڕ و پێكدادانی توند و خوێناوی دەكەن بە بەردەوام، هەروەها ئاین و مەزهەبیش بوون بە سەرچاوە و هۆكاری هەڵگیرسانی شەڕ و پێكدادان.

دەستگرتن بە نەریتە كۆنە هەڵەكانەوە لە ژیر پاساوی ڕەسەنایەتی، نەبوونی مەیل بۆ دیموكراسی و بەهاكانی كە زیاتر وەك دژەدین و دژەنەریتی خۆیان لێیدەڕوانن دەرئەنجام كۆمەڵگایەكی داخراوی بەرهەمهێناوە و ژینگەیەكی خولقاندووە كە مرۆڤەكان لەم كۆمەڵگایانەدا خۆشبەخت نین، تاك لەم كۆمەڵگایانەدا وەك تاك بوونی نی یە ، ئازاد نی یە تەنانەت لە پۆشینی جل وبەرگیشدا. هەندێك لەنەریت و پارادایمەكانمان هۆكارن كە هەندێك " ئیش" دەبێتە جێی شەرمەزاری بە ڕادەیەك كە ئاستەنگ بۆ هاوسەرگیری دروست دەكات.

یاسا و ڕێسای هاوسەرگیری لە ڕووی ئابورییەوە سەختە و دیسان دەبێتە ئاستەنگ لەبەردەم هەندێك گەنجدا. بوونی چاودێری لەلایەن كۆمەڵگاوە بەشێوەیەكی خنكێنەر هۆكارگەلێكی ترن كەپاڵنەرن بۆ كۆچی گەنجانمان. نەریتپارێزی، چاودێری چڕی كۆمەڵگا كە تەنانەت لە رووكەشی دەرەوەی ماڵەكانیان و دیكۆری نێوماڵەكانیشدا ڕەنگی داوەتەوە مرۆڤ لە كۆمەڵگایەكی لەو جۆرەدا تێیدا خۆشبەخت نی یە و وەك زیندان لێیهەڵدێت.

تاك لە كۆمەڵگای هیواخواز، داخراو، تاكێكی تێكشكاو و لاواز لە ئیرادەدا دروست دەبێت، زوو نائومێد و یاخی دەبێت، بڕوای بە حوكمی یاسا و توانای خۆشی نابێت، هەمیشە لە دەرەوەی خۆی دەگەڕێت بەدوای چارەسەر و مسۆگەركردنی داخوازییەكانی بە بەروارد بەو كۆمەڵگایانەی كە لە سەردەم و واقعدا دەژین و بڕوایان بە توانا و كاركردنی بێ وچان هەیە و بەرهەمهێنەرن. یاسایەكی سروشتی و نەنوسراوە كە پێشكەووتن و خۆشگوزەرانی و دادپەروەری و ڕێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤیش لە كۆمەڵگای كراوەدا مسۆگەر دەبێت و گەنجی ئازاد و دیموكراتخواز دروستكەری ئەو كۆمەڵگا پێشكەوتووە خۆشگوزەرانە بەختەوەرەیە، نەك...... بە تێگەیشتنی ئەفلاتۆن بڕوانین لە چۆنێتی كاركردنی كۆمەڵگا كە چوویاندوویەتی بە جەستەی مرۆڤ ( سەر، دڵ، ئیشتیها) ئەوا لەو تێروانینەوە تێدەگەین كە هەموو كۆمەڵگا لەگەڵ دەسەڵاتدا دەبێت هەماهەنگ بن بۆ دروستكردنی ماڵێكی پڕ بەختەوەری و شكۆدار بۆ هەمووان، چونكە دواجار دەبێت بگەین بەو دەرئەنجامە كە بێجگە لە دەسەڵات، هەروەها بارودۆخی سیاسی وڵات و ناوچەكەش، كۆمەڵگاش بەرپرسیار و هۆكارە لە كۆچی گەنجان.